Sıtma, dünyada büyük çoğunluğu Afrika kıtasında yer alan 91 ülkede yaygın olarak görülen bir enfeksiyon hastalığıdır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 2016 yılında %90’ı Afrika Bölgesi ülkelerinde olmak üzere dünya genelinde 216 milyon kişinin sıtma hastalığına yakalandığını ve bunlardan 445 bininin hastalık nedeniyle hayatını kaybettiğini bildirmektedir.
Sağlık Bakanlığı’nın yürüttüğü çalışmalarla Türkiye’de yerli sıtma vakaları sona ermiştir. Ancak hâlen yurtdışı kaynaklı vakalar tespit edilmektedir. Dünyada her yıl yüzbinlerce can alan hastalığın ülkemizde de tekrar yayılma riski devam ediyor. Sıtmanın endemik olduğu ülkelere gidenler, paraziti oradan alarak hastalığa yakalanabiliyor. Her yıl ortalama 200-250 yurtdışı kaynaklı sıtma vaka bildirimi oluyor. Bu nedenle Bakanlığımızca “Sıtma Eliminasyon Programı” faaliyetlerini sürdürülmektedir. 25 Nisan Dünya Sıtma Günü’nde yayınlanan “Sıtma Vaka Yönetim Rehberi” ile sıtma tedavisi ve vaka yönetiminde klinisyenler başta olmak üzere tüm sağlık çalışanlarına katkı sağlanması amaçlanmaktadır.
Ülkemizde sıtma etkenini nakleden Anofel türü sivrisineklerin bulunması, düzensiz göçmenler, ülkemizin sıtmanın yayılabileceği subtropikal bölgede yer alması ve iklim değişikliği nedeniyle ortalama hava sıcaklıklarında gözlenen artışlar, sıtmanın endemik olduğu ülkelere seyahat edenlerin ve bu bölgelerden gelenlerin sayısının artması nedeniyle sıtma bulaşının yeniden başlama riski halen devam ettiğinden Sıtma Eliminasyon Programı çerçevesinde çalışmalarımız kesintisiz olarak devam etmektedir.
SITMA NASIL BULAŞIYOR?
Hastalık insanlara esas olarak parazit taşıyan anofel cinsi dişi sivrisineklerin sokmasıyla bulaşıyor. Bunun dışında kan yoluyla, enjektör veya iğnelerin ortak kullanımıyla, doğumda anneden bebeğe geçebiliyor. Hastalık genellikle 1 ay içinde belirti veriyor.
SITMANIN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Sıtma gribe benzer belirtilere yol açan ateşli, akut bir hastalıktır. Belirtiler, hastalık taşıyan sivrisinek ısırığından 7 ila 15 gün sonra ortaya çıkmakla beraber bulguların daha uzun sürede ortaya çıkması da mümkündür. İlk belirtileri ateş, baş ağrısı, üşüme ve kusmadır. Hastalığın, sıtma olarak tanımlanabilmesi zor olabilir. Özellikle P.falciparum türü sıtma 24 saat içinde tedavi edilmezse, hastalığın şiddetlenmesine ve hatta ölüme neden olabilir. Sıtmanın erken teşhis edilmesi ve tedavisi ölümlerin önüne geçer. Bazı hastalarda sıtma daha ağır seyredebilir. Bebekler ve 5 yaş altındaki çocuklar, hamile kadınlar ve HIV/AIDS'li hastalar özellikle risk altındadır. Risk altındaki diğer gruplar ise, Burkina Faso, Kamerun, Gana ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti gibi sıtmanın sık görüldüğü Afrika ülkelerine, iş veya gezme amaçlı gidenler ve koruyucu tedavi almayan kişilerdir.
SITMADAN KORUNMA VE TEDAVİ
Türkiye’de sıtma tedavi ilaçları İl Sağlık Müdürlüklerinden temin edilmektedir. Hastalığa karşı hâlihazırda onay verilmiş bir aşı bulunmuyor. Bu nedenle sivrisinek sokmalarına karşı kişisel korunma, hastalığın önlenmesinde ilk savunma hattı niteliğindedir. Sıtmanın görüldüğü ülkelere seyahat edilecekse hastalığa karşı koruyucu ilaç kullanılması gerekmektedir. Sıtmadan koruyucu ilaçlar Bakanlığımız Seyahat Sağlığı Merkezlerinde ücretsiz olarak verilmektedir. Seyahat öncesi; en az 15 gün önce Seyahat Sağlığı Merkezlerine başvurularak gidilecek ülkedeki sıtma riski hakkında bilgi alınabilir ve koruyucu ilaç temin edilebilir. 444 77 34 danışma hattı aranarak ve https://www.seyahatsagligi.gov.tr adresi ziyaret edilerek sıtma görülen ülkeler ile bu ülkelere seyahat öncesinde yapılacaklar konusunda bilgi alınabilir.
Seyahat Esnasında;
Sıtma riskli ülke/bölge ziyaretlerinde sivrisinek sokmalarından korunmak için:
· Uzun kollu gömlek ve pantolon gibi vücutta açık yer kalmayacak şekilde mümkün olduğunca kapalı kıyafetlerin giyilmesi tercih edilmeli,
· Konaklamak ve dinlenmek amacıyla kliması olan kapalı yerlerde veya kapı ve pencerelerinde sineklik olan yerlerde kalınmalı. Eğer gece dışarıda kalınacaksa cibinlik altında uyunmalı,
· Gebe ve emziren kadınlar, güvenliği kanıtlanmış, Sağlık Bakanlığı ruhsatlı ve onaylı sivrisinek kovucular kullanılmalı,
· Bebeklerin ve çocukların korunması amacıyla bebek arabalarında sivrisineklerden korunmayı sağlayıcı tedbirler alınmalı,
· Sıtmadan koruyucu ilaç hekim tarafından önerilen dozda ve sürede kullanılmalı
Seyahat dönüşü; baş ağrısı, halsizlik, yorgunluk, abdominal rahatsızlık, kas ve eklem ağrısı şikayetleri olması durumunda koruyucu ilaç kullanılmış olsa dahi en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurulması ve muayene sırasında seyahat bilgisinin verilmesi son derece önemlidir.
